Íslensk fyrirtæki sækja ekki um einkaleyfi í sama mæli og fyrirtæki á hinum Norðurlöndunum

Í nýútkominni skýrslu um einkaleyfisumsóknir íslenskra og norrænna fyrirtækja síðastliðin 20 ár kemur fram að Ísland rekur lestina á Norðurlöndunum hvað varðar fjölda einkaleyfisumsókna miðað við mannfjölda. Á sviði heilbrigðistækni eiga íslensk fyrirtæki þó fleiri einkaleyfisumsóknir en önnur norræn fyrirtæki og staðan er einnig mjög góð á sviði matvælatækni. Á sviði jarðvarma og annarrar endurnýjanlegrar orku finnast hins vegar aðeins örfáar íslenskar einkaleyfisumsóknir undanfarin 20 ár og þar stendur Ísland langverst Norðurlandanna. Alls eiga íslensk fyrirtæki nú um 400 einkaleyfi í gildi.

Össur á langflestar birtar einkaleyfisumsóknir íslenskra fyrirtækja síðastliðin 20 ár og frá þeim voru birtar 396 umsóknir um einkaleyfi árin 2004-2024, eða yfir fjórðungur allra umsókna íslenskra fyrirtækja. Í öðru sæti er Íslensk erfðagreining með 139 umsóknir og Marel er í þriðja sæti með 114 umsóknir á þessum tíma. Þessi þrjú fyrirtæki eiga langflestar einkaleyfisumsóknir íslenskra fyrirtækja.

Skýrslan var unnin af Nordic Patent Institute fyrir Hugverkastofuna. Borghildur Erlingsdóttir, forstjóri Hugverkastofunnar, kynnti helstu niðurstöður hennar á Nýsköpunarþingi í Grósku í gær. Í máli hennar kom m.a. fram að mikilvægt sé að íslensk fyrirtæki gæti betur að hugverkavernd enda hafi verið sýnt fram á það í fjölmörgum skýrslum og úttektum að fyrirtækjum sem leggja áherslu á markvissa vernd hugverka sinna gangi betur og skapi meiri verðmæti en fyrirtæki sem gera það ekki. „Öflugur hugverkaiðnaður byggir á markvissri vernd hugverka og þar þurfa íslensk fyrirtæki að gera betur. Einkaleyfi gegna lykilhlutverki í að auka verðmætasköpun, búa til samkeppnisforskot og skapa fyrirtækjum og fjárfestum öryggi til að fjárfesta í rannsóknum og þróun,“ sagði hún meðal annars.

Samkvæmt skýrslunni hafa að meðaltali verið birtar 62 einkaleyfisumsóknir frá íslenskum fyrirtækjum á ári undanfarin 20 ár.  Aðeins sex fyrirtæki eiga meira en 30 birtar umsóknir frá árinu 2004 og öll tengjast þau heilbrigðis-, líftækni- og lyfjaiðnaði eða matvælaiðnaði og sjávarútvegi.

Á sviði lyfjafræði og líftækni fækkaði íslenskum einkaleyfisumsóknum mikið á tímabilinu 2004-2024 en fjölgaði á sviði tölvutækni á sama tíma.

Á hverja milljón íbúa áttu íslensk fyrirtæki 170 birtar einkaleyfisumsóknir árið 2024, örfáum umsóknum fleiri en Noregur sem átti 164 umsóknir á hverja milljón íbúa. Í norrænum samanburði skara Finnland og Svíþjóð hins vegar fram úr á þessu sviði en finnsk fyrirtæki áttu 661 einkaleyfisumsókn á hverja milljón íbúa árið 2024 og sænsk 606 umsóknir. Danmörk liggur þarna á milli með 429 umsóknir á hverja milljón íbúa.

Langflestar einkaleyfisumsóknir íslenskra fyrirtækja eru fyrst lagðar inn í Bandaríkjunum en næstflestar á Íslandi. Þá kemur fram í skýrslunni að einungis um 10% uppfinningamanna í íslenskum einkaleyfisumsóknum eru konur.

Niðurstöður skýrslunnar eru í samræmi við stöðu Íslands í evrópsku einkaleyfavísitölunni (EPO Patent Index) fyrir árið 2024 þar sem fram kemur að Ísland er mikill eftirbátur annarra Norðurlandaþjóða hvað varðar umsóknir um evrópsk einkaleyfi. Hin Norðurlöndin, að undanskildum Noregi, skipa sér í efstu sætin í einkaleyfavísitölunni yfir þau lönd Evrópu þar sem mest einkaleyfavirkni er.